Wie in Zwammerdam de schop in de grond zet, komt vooral rivierklei tegen. Zwammerdam ligt op de smalle oeverwal van de Oude Rijn, met zavelige rivierklei bovenop en veen daaronder; niet voor niets bouwden de Romeinen hier hun castellum. Vlak achter het lint kantelt het profiel naar veenweide, waardoor grondwerk binnen een enkel perceel van draagkrachtige klei naar slappe veenbodem kan omslaan; vooraf sonderen voorkomt hier verrassingen.
Het bodemprofiel wordt bij aanleg niet omgekeerd: de rijpe bovenlaag met bodemleven is de enige laag waar beplanting meteen in aanslaat en die hoort dus boven te blijven. De teellaag hoeft op rivierklei niet dik te zijn omdat de grond van nature voedselrijk is; belangrijker is dat de laag eronder open genoeg blijft voor lucht en water. Een tuin in Zwammerdam ligt vaak lager dan de weg ervoor, waardoor het ontwerp rekening houdt met water dat van buiten het perceel binnenkomt. Een tuin op rivierklei begint bij de hoogteopbouw: het maaiveld moet met een licht verhang naar de laagste hoek of de sloot lopen, omdat de grond zelf nauwelijks water afvoert. Een tuin ophogen tegen de perceelgrens verandert de afwatering van de buren, wat op klei direct merkbaar is omdat het water over het maaiveld wegloopt in plaats van erin. Sleuven voor verlichting en beregening zakken in klei jarenlang na als ze los worden teruggevuld; laagsgewijs aanvullen en verdichten voorkomt zichtbare geulen in het gazon.
Daar komt de waterstand bij. Zwammerdam ligt aan de Oude Rijn en wordt omringd door laaggelegen polders zoals polder Steekt, die van oudsher met molens als De Dikke Molen en de Steektermolen op de rivier werden bemalen. Een leeggepompte folievijver of een lege kunststofbak kan door de waterdruk van onderaf omhoog worden gedrukt, waardoor leeghalen beter niet in een natte periode gebeurt. Een wadi werkt alleen wanneer de bodem ervan ruim boven de hoogste grondwaterstand ligt; blijft er permanent water in staan, dan is het geen infiltratievoorziening maar een vijver.