Het werk in Hazerswoude-Dorp begint bij de bodem, en die is hier overwegend veen op klei. Onder de bouwvoor ligt hier een veenpakket op oude zeeklei: de draagkracht is laag en elke ophoging leidt jarenlang tot naijlende zetting. Reken daarom op een ruim zandcunet met geotextiel onder verhardingen, voorbelasting of lichte ophoogmaterialen, en bij zwaardere constructies een fundering op palen tot de diepere zandlaag.
Ontgraven veen bestaat grotendeels uit water en klinkt in het depot in, waardoor het afgevoerde volume lager uitvalt dan het aantal ontgraven kuub. Voorbelasten met overhoogte perst een deel van de zetting vooraf uit het pakket; op veen met een kleidek duurt dat langer dan op zand, omdat het water traag door de klei ontsnapt. Onder een veenpakket kan pyriethoudende klei liggen; komt die bij ontgraving in de lucht te liggen, dan kan de zuurgraad sterk dalen en is hergebruik in plantvakken ongeschikt. Egaliseren op veen is een momentopname, doordat het maaiveld ongelijkmatig verder daalt en het vlak dat u vandaag aflegt over jaren opnieuw doorgemeten moet worden. Zetting stopt niet zodra de klei is uitgeconsolideerd, want het veen blijft daarna nog jarenlang kruipen onder precies dezelfde belasting. Kabels en leidingen in opgehoogde percelen liggen vaak dieper dan de tekening aangeeft, dus de KLIC-melding is het startpunt en het proefsleufje blijft nodig.
Wat de bodem niet bepaalt, bepaalt het water. Het dorp ligt tussen veenweidepolders zoals de Rietveldse polder en de in de 18e eeuw drooggelegde Hazerswoudsche Droogmakerij, met een dicht slotenpatroon en per peilvak sterk verschillende polderpeilen. Grondwater dat in een ontgravingstalud uittreedt, neemt korrels mee en ondergraaft de helling van onderaf, waardoor een flauwer profiel of een tijdelijke kering nodig is. Een diepe ontgraving boven een watervoerend zandpakket kan van onderaf opbarsten zodra de waterdruk onder de afsluitende laag groter wordt dan het gewicht van de resterende grond erboven. Kwelwater in deze polders is vaak ijzerrijk en slaat als roodbruine aanslag neer in drains, filters en pompen, wat bij het ontwerp van een ontwateringssysteem meetelt.