De ondergrond in Haarlem bestaat overwegend uit zandgrond, en dat bepaalt hoe het werk hier wordt opgebouwd. Haarlem ligt op een oude strandwal: het centrum, Noord en de westkant hebben droog, goed doorlatend duin- en strandzand met ruime draagkracht, terwijl Schalkwijk en Molenwijk ten oosten van het Spaarne op slap veen zijn gebouwd. Op het zand volstaat een ondieper cunet en is extra drainage zelden nodig, in het oostelijke deel juist wel — één stad met twee volstrekt verschillende funderingsopgaven.
Een sleuf voor beregening of verlichting is in zand snel gegraven, maar moet laag voor laag worden aangevuld en aangedrukt, anders tekent het trace zich binnen een jaar als een geul in het gazon af. Hoogteverschillen in een zandtuin worden aangelegd om regenwater te sturen, niet om toekomstige verzakking voor te zijn; ophogen tegen zetting is op deze bodem zelden nodig. Een tuin op zand vraagt bij aanleg om opbouw van vochtbufferend vermogen; zonder organische stof in de bovenste dertig centimeter droogt de beplantingslaag in Haarlem binnen een week zomerweer uit. Een wadi op zand in Haarlem loopt na een bui meestal binnen een etmaal leeg, zodat de bodem van de wadi eerder om droogtebestendige beplanting vraagt dan om moerasplanten. Een gemetseld muurtje of een schuurvloer kan op vast zand meestal op staal worden gefundeerd, met een strookfundering die onder de vorstgrens van ongeveer tachtig centimeter blijft.
Naast de bodem telt het water mee. Het Spaarne loopt dwars door Haarlem, met droge strandwalgrond aan de westzijde en natte polder met hoge grondwaterstand in het oostelijke deel van de stad. Hemelwater van het dak kan hier meestal op eigen terrein infiltreren, mits er tussen de bodem van de voorziening en de hoogste grondwaterstand voldoende onverzadigde grond overblijft. Beregening is hier geen vanzelfsprekendheid, al zakt het grondwater in een droge zomer buiten het bereik van jonge wortels; een watertappunt bij de aanleg meenemen scheelt later opnieuw openbreken. Een tuin op zo'n perceel vraagt zelden drainage over het hele oppervlak; gericht ontwateren van de plekken waar het water blijft staan werkt beter dan een dekkend buizenstelsel.