De ondergrond in Heemstede bestaat overwegend uit zandgrond, en dat bepaalt hoe het werk hier wordt opgebouwd. Heemstede ligt op een oude strandwal met geestgrond, dus draagkrachtig zand dat nauwelijks zet en regenwater snel wegzijgt; een zwaar cunet en drainage zijn hier meestal overbodig, mits het losgepakte duinzand in lagen van maximaal 30 cm wordt verdicht, anders verzakt de bestrating alsnog plaatselijk. Aan de oostkant, richting Ringvaart en Schouwbroekerpolder, zakt het maaiveld en zit onder het zand nog klei en veen, waardoor daar wel zettingsberekening en een dikker zandbed nodig zijn.
Een tuin op zand vraagt bij aanleg om opbouw van vochtbufferend vermogen; zonder organische stof in de bovenste dertig centimeter droogt de beplantingslaag in Heemstede binnen een week zomerweer uit. Een vijver boven de grondwaterstand houdt op zandgrond alleen water met een folie of een afdichtende laag; een uitgraving zonder afdichting staat na een droge periode grotendeels leeg. Voor een gazon op zand is een mengsel met roodzwenkgras en hard zwenkgras kansrijker dan een zode die volledig op Engels raaigras leunt, dat bij aanhoudende droogte als eerste terugvalt. Hemelwater van dak en terras kan op zandgrond doorgaans ter plaatse infiltreren via een grindkoffer of infiltratiekratten, waarmee een aansluiting op de riolering overbodig wordt. Hoogteverschillen in een zandtuin worden aangelegd om regenwater te sturen, niet om toekomstige verzakking voor te zijn; ophogen tegen zetting is op deze bodem zelden nodig. Een gemetseld muurtje of een schuurvloer kan op vast zand meestal op staal worden gefundeerd, met een strookfundering die onder de vorstgrens van ongeveer tachtig centimeter blijft.
Naast de bodem telt het water mee. De hoge strandwal in het westen heeft een diepe grondwaterstand, terwijl de lager gelegen oostkant grenst aan de Leidsevaart en aan de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder, die deel uitmaakt van de Rijnlandse boezem. Een gazon houdt hier in een natte winter geen plassen vast, maar kan in een droge zomer wel verkleuren doordat het grondwater te weinig naar de graswortels naleveren kan. Een tuin op zo'n perceel vraagt zelden drainage over het hele oppervlak; gericht ontwateren van de plekken waar het water blijft staan werkt beter dan een dekkend buizenstelsel. Een vijver houdt zijn peil bij een middelhoge stand meestal niet vanzelf, doordat de waterspiegel in de zomer boven het grondwater ligt en bijvullen na een droge periode nodig is.