Onder Valkenburg ligt hoofdzakelijk zeeklei; dat gegeven staat aan het begin van elke berekening. Het dorp ligt op de oeverafzettingen van de Rijnmond: bovenin jonge zeeklei en zavel, dieper het zand dat in het Valkenburgse Meer is afgegraven. Op het voormalige vliegkamp en in de aangrenzende polder is die klei slap en zettingsgevoelig, waardoor ophogen met voorbelasting, een stevig zandcunet en het uitnivelleren van restzetting bepalend zijn voor de levensduur van paden en terrassen.
Kale zavelige klei slaat na een stevige bui dicht tot een korst waar kiemplanten niet doorheen komen; een mulchlaag of een gesloten bodembedekker houdt het oppervlak open. Wortelonkruiden als kweek en akkerdistel breken in klei snel af bij het uittrekken en lopen weer uit; ze aanpakken als de grond vochtig en los is, geeft meer kans de hele wortel mee te krijgen. Beluchten met holle pennen en het afvoeren van de proppen werkt op zware klei beter dan prikken alleen, omdat een massieve pen de wand van het gaatje juist dichtsmeert. Een dunne laag compost over de borders houdt het bodemleven aan het werk dat de klei kruimelig maakt; die structuurwinst houdt langer stand dan het effect van losspitten. Kalk strooien is op kalkrijke zeeklei zelden nodig en kan de opname van ijzer en mangaan verder bemoeilijken; een meting van de zuurgraad vooraf voorkomt onnodig verhogen. Een gazon op klei loopt bij intensief gebruik dicht; mos en plassen wijzen dan op zuurstofgebrek en verdichting in de toplaag en niet op een tekort aan kalk.
Naast de bodem telt het water mee. Valkenburg ligt ingeklemd tussen de Oude Rijn en het Valkenburgse Meer, een diepe zandwinplas, met daaromheen laaggelegen poldergrond die intensief bemalen wordt.