Het werk in Valkenburg begint bij de bodem, en die is hier overwegend zeeklei. Het dorp ligt op de oeverafzettingen van de Rijnmond: bovenin jonge zeeklei en zavel, dieper het zand dat in het Valkenburgse Meer is afgegraven. Op het voormalige vliegkamp en in de aangrenzende polder is die klei slap en zettingsgevoelig, waardoor ophogen met voorbelasting, een stevig zandcunet en het uitnivelleren van restzetting bepalend zijn voor de levensduur van paden en terrassen.
Een onbegroeid kleitalud spoelt bij golfslag laag voor laag af; snelle bedekking met zoden of oeverplanten houdt de bovenlaag op zijn plaats tot de begroeiing gesloten is. Op klei komt de begroeiing meestal binnen twee seizoenen vanzelf op gang vanuit de zaadbank en vanuit het water; inzaaien versnelt dat vooral op de bovenste strook, die droger ligt. Waar vee bij het water komt, vertrapt het de natte klei tot een modderige rand; een raster op afstand van de insteek houdt het profiel van het talud in stand. Waar brak kwelwater omhoogkomt, ontstaat vanzelf een zilte oevervegetatie met soorten als zeeaster en zilte rus; dat is ecologische winst en geen gebrek dat hersteld moet worden. In de kleipolders rond Valkenburg bezinkt fijn slib snel in een luwe oever; een plas-draszone vraagt daarom periodiek onderhoud, anders verlandt hij en slaat de vegetatie om naar ruigte.
Wat de bodem niet bepaalt, bepaalt het water. Valkenburg ligt ingeklemd tussen de Oude Rijn en het Valkenburgse Meer, een diepe zandwinplas, met daaromheen laaggelegen poldergrond die intensief bemalen wordt. Watervogels, honden en vee slijten telkens dezelfde in- en uitstappunten uit, waardoor een bewust verstevigde toegang tot het water de rest van de oever spaart. Baggeren houdt het doorstroomprofiel op de maat uit de legger, en het slib dat daarbij vrijkomt valt onder de regels voor waterbodems en mag niet zonder meer op de kant blijven liggen. Een vast gehouden polderpeil maakt de plas-draszone smal en goed voorspelbaar, waardoor de strook waarin oeverplanten kunnen staan zich beperkt tot enkele decimeters rond de waterlijn.
