Onder Nieuwerkerk aan den IJssel ligt hoofdzakelijk kleigrond; dat gegeven staat aan het begin van elke berekening. De Zuidplaspolder en de Prins Alexanderpolder zijn droogmakerijen waar het veen is afgegraven, zodat er zware, slecht doorlatende klei aan de oppervlakte ligt tot ruim zes meter onder NAP. Die klei draagt redelijk maar watert traag af: reken op drainage onder het cunet en een dikkere zandfundering, en houd rekening met resterende veenlenzen die alsnog ongelijke zetting geven.
Riet, gele lis en zegge wortelen in een kleioever dicht dooreen en vormen een mat die de bovenste laag tegen golfslag en waterbeweging beschermt. Een ecologische oever komt op klei trager tot ontwikkeling dan op zand doordat de kale bodem eerst dichtslaat; inzaaien of aanplanten van oeverplanten versnelt de bedekking. Een flauw talud van 1:3 of flauwer blijft in klei beter liggen dan een steile kant, doordat het glijvlak langer wordt en de grond minder snel in beweging komt. De plas-draszone werkt op klei vanzelf, omdat de dichte ondergrond het water in die zone vasthoudt en de waterstand meebeweegt met het peil in de watergang. De overgang van water naar land wordt op klei vaak in twee knikken gelegd: een vlakke natte zone en daarboven een steiler droog deel dat maaibaar blijft. Afkalving van een kleioever verloopt schoksgewijs: de kant blijft lang overeind en zakt dan in platen weg, waar een zandige oever juist geleidelijk afspoelt.
Wat de bodem niet bepaalt, bepaalt het water. Het hele gebied wordt kunstmatig bemalen en watert via tochten en gemalen af op de Hollandsche IJssel; aan de Derde Tochtweg ligt met 6,76 meter onder NAP het officiële laagste punt van Nederland. Een vast gehouden polderpeil maakt de plas-draszone smal en goed voorspelbaar, waardoor de strook waarin oeverplanten kunnen staan zich beperkt tot enkele decimeters rond de waterlijn. Een natuurvriendelijke oever met een flauw talud vraagt breedte: het profiel loopt onder water door, zodat zo'n oever meer perceelruimte kost dan een verticale beschoeiing. Dempen of versmallen van een watergang in Nieuwerkerk aan den IJssel is vergunningplichtig en moet elders in hetzelfde peilgebied worden gecompenseerd, omdat de bergingscapaciteit anders afneemt.
