Het werk in Noordwijkerhout begint bij de bodem, en die is hier overwegend duinzand. Noordwijkerhout ligt op de jongste, meest westelijke strandwal: los duinzand met een hoge draagkracht en een zeer goede waterdoorlatendheid, waardoor zetting nauwelijks een rol speelt. Het bestaande zand is vaak herbruikbaar als funderingslaag, maar moet in lagen worden verdicht omdat los duinzand anders naverdicht onder bestrating.
Een damwand in duinzand is geen waterkering: het grondwater stroomt door het doorlatende zandpakket eenvoudig onder de wand door en om de uiteinden heen. Ankerstangen vinden in zand goed houvast, mits het ankerlichaam buiten het actieve glijvlak achter de wand ligt en op voldoende diepte wordt aangebracht. Hout onder de permanente waterlijn houdt lang stand; de wisselzone vlak boven het peil, waar de plank afwisselend nat en droog staat, is de plek waar rot begint. Vast gepakt duinzand heeft een hoge inwendige wrijvingshoek en levert veel passieve weerstand, waardoor de benodigde inheidiepte kleiner uitvalt dan in slappe bodems. Staal corrodeert in de brakke of zoute spatzone sneller dan in zoet binnenwater, wat om een zwaardere wanddikte of een beschermende coating vraagt. Een dichtgepakte zandlaag laat zich niet zomaar doordringen; intrillen vraagt er extra vermogen of waterspoeling langs de plank om de wand op diepte te krijgen.
Naast de bodem telt het water mee. Ten westen liggen de duinen met diepe grondwaterstanden, terwijl de bollenpolders en het Oosterduinse Meer aan de oostkant op polderpeil worden gehouden. Ankers vinden in vochtige, samenhangende grond meer houvast dan in verzadigde slappe lagen, mits het ankerlichaam achter het glijvlak van de wand blijft. Hout in een wisselende vochtzone gaat korter mee dan hout dat permanent onder water staat, doordat de afwisseling van nat en droog de groei van houtaantastende schimmels juist bevordert. Een beschoeiing keert hier vooral grond, doordat het verschil in waterstand tussen voor- en achterzijde kleiner is dan in een polder met een permanent hoog peil.
